Newsletter
Podaj swój adres e-mail, jeżeli chcesz otrzymywać informacje o nowościach i promocjach.
Zaloguj się
Nie pamiętasz hasła? Zarejestruj się
Cenniki do pobrania
Metodyka INTEGROWANEJ PRODUKCJI TRUSKAWEK
Metodyka
INTEGROWANEJ PRODUKCJI
TRUSKAWEK
Zatwierdził
na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz.U. z 2004 r. Nr 11, poz. 94 z późn. zmianami)
Adam Zych
Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
Warszawa, marzec 2005 r.
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
Zatwierdzam
Opracowanie zbiorowe pod kierunkiem
prof. dr. hab. Edwarda Żurawicza
Autorzy
doc. dr hab. Anna Bielenin,
dr Jerzy Lisek,
doc. dr hab. Barbara H. Łabanowska,
mgr Jerzy Mochecki,
doc. dr hab. Waldemar Treder,
prof. dr hab. Edward Żurawicz 2
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
SPIS TREŚCI
WSTĘP....................................................................................................................................5
I. PLANOWANIE I ZAKŁADANIE PLANTACJI TRUSKAWEK..............................................6
1. Wybór stanowiska............................................................................................................6
2. Przedplony i zmianowanie................................................................................................6
3. Zabiegi agrotechniczne ograniczające występowanie agrofagów....................................7
4. Dobór odmian...................................................................................................................7
5. Sadzenie roślin.................................................................................................................7
6. Urządzanie otoczenia uprawy..........................................................................................8
II. WAPNOWANIE I NAWOŻENIE GLEBY.............................................................................8
1. Pobieranie próbek gleby i liści do analizy na zawartość składników pokarmowych.........8
2. Regulacja pH gleby (wapnowanie)...................................................................................9
3. Nawożenie mineralne.....................................................................................................10
4. Nawożenie organiczne...................................................................................................11
5. Nawożenie plantacji owocujących w poszczególnych latach.........................................12
III. ZWALCZANIE CHWASTÓW............................................................................................13
1. Mechaniczne metody zwalczania chwastów..................................................................13
2. Chemiczne metody zwalczania chwastów.....................................................................13
IV. PIELĘGNACJA PLANTACJI...........................................................................................13
1. Nawadnianie...................................................................................................................13
2. Ściółkowanie gleby.........................................................................................................15
3. Koszenie liści..................................................................................................................16
4. Usuwanie rozłogów........................................................................................................16
5. Sposoby prowadzenia plantacji......................................................................................16
V. OCHRONA PRZED CHOROBAMI....................................................................................17
1. Wykaz najważniejszych chorób truskawki i ich charakterystyka....................................17
2. Progi zagrożenia oraz sposoby i terminy prowadzenia lustracji.....................................18
3. Sposoby zapobiegania chorobom:.................................................................................18
4. Niechemiczne metody ochrony roślin przed chorobami.................................................18
5. Chemiczne zwalczanie patogenów................................................................................19
VI. OCHRONA PRZED SZKODNIKAMI................................................................................20
1. Wykaz najczęściej występujących szkodników i ich charakterystyka.............................20
2. Progi zagrożenia oraz sposoby i terminy prowadzenia lustracji plantacji.......................21
3. Niechemiczne metody ochrony roślin przed szkodnikami..............................................21
4. Ochrona chemiczna roślin przed szkodnikami...............................................................22
5. Ochrona pożytecznych stawonogów i ich introdukcja....................................................22
6. Rola drapieżnych (owadożernych) kręgowców..............................................................23
7. Ochrona przed gryzoniami i ptakami..............................................................................23
VII. OGÓLNE ZASADY WYKONYWANIA ANALIZ NA POTRZEBY KONTROLI JAKOŚCI OWOCÓW W INTEGROWANEJ PRODUKCJI...............................................................23
ZAŁĄCZNIKI.........................................................................................................................25 3
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
Załącznik 1. Charakterystyka przykładowych odmian truskawki przydatnych do Integrowanej Produkcji (kolejność odmian według pory dojrzewania)...........25
Załącznik 2. Zwalczanie chwastów przed założeniem plantacji i w trakcie jej prowadzenia......................................................................................................................26
Załącznik 3. Wykaz herbicydów dopuszczonych do Integrowanej Produkcji truskawek....27
Załącznik 4. Wykaz fungicydów selektywnych i częściowo selektywnych do zwalczania chorób na plantacjach truskawek prowadzonych metodą integrowaną.........28
Załącznik 5. Sposób lustracji plantacji i progi zagrożenia przez szkodniki.........................29
Załącznik 6. Wykaz preparatów selektywnych i częściowo selektywnych do zwalczania szkodników na plantacjach truskawki prowadzonych metodą IP oraz terminy zwalczania......................................................................................................30
4
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
WSTĘP
Powszechne stosowanie chemicznych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych jest jedną z przyczyn degradacji środowiska naturalnego w postaci zanieczyszczenia gleb, wód i powietrza. Wynikające z tego zagrożenia to:
− wzrost zachorowalności ludzi na choroby nowotworowe i uczuleniowe,
− rozwój ras odpornych szkodników, patogenów i chwastów,
− wyniszczanie organizmów pożytecznych,
− pojaw wielu gatunków szkodników wtórnych.
Problemy te spowodowały, że w wielu rozwiniętych krajach podjęto działania mające na celu minimalizowanie lub zapobieganie tym ujemnym skutkom nadmiernej i często nieracjonalnej chemizacji produkcji rolniczej. Znalazło to wyraz w opracowaniu i intensywnym wprowadzaniu zasad najpierw integrowanej ochrony, a następnie Integrowanej Produkcji (IP). Głównym celem Integrowanej Produkcji jest maksymalne ograniczanie stosowania syntetycznych środków ochrony roślin, nawozów sztucznych czy regulatorów wzrostu roślin. Chemiczna ochrona roślin przed chorobami, szkodnikami czy chwastami, gdy jest to możliwe, powinna być zastępowana metodami alternatywnymi takimi jak: biologiczne, fizyczne i agrotechniczne.
Integrowana Produkcja jest to zatem opłacalna produkcja wysokiej jakości między innymi owoców, dająca pierwszeństwo bezpiecznym metodom niechemicznym, minimalizująca niepożądane efekty uboczne stosowanych agrochemikaliów ze szczególnym uwzględnieniem ochrony środowiska i zdrowia ludzi.
W celu uzyskiwania wysokich i wysokiej jakości plonów, w IP dopuszczalne jest stosowanie selektywnych lub wybranych częściowo selektywnych środków ochrony roślin. Niezwykle ważne jest również, aby chemiczne zwalczanie szkodników stosować tylko wówczas, gdy ich liczebność przekracza przyjęty próg szkodliwości. Aby to jednak stwierdzić, konieczne jest systematyczne prowadzenie lustracji pod kątem występowania szkodników, chorób i chwastów – jest to podstawowy element racjonalnej ochrony roślin.
Owoce pochodzące z Integrowanej Produkcji są systematycznie kontrolowane na obecność substancji szkodliwych, głównie pozostałości środków ochrony, azotanów oraz metali ciężkich. Każde gospodarstwo winno spełniać również wszelkie zasady Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej.
Ważnym elementem IP jest możliwość identyfikacji miejsca pochodzenia certyfikowanego produktu, gdyż każdy z producentów już w trakcie zgłoszenia się do systemu IP otrzymuje swój niepowtarzalny numer ewidencyjny.
Przepisy prawne dotyczące Integrowanej Produkcji reguluje ustawa o ochronie roślin z dnia 18 grudnia 2003 (Dz. U. 2004 r. Nr 11, poz. 94 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lipca 2004 (Dz. U. 2004 r. Nr 178, poz.1834). Jednostką koordynującą całość systemu Integrowanej Produkcji w Polsce oraz kontrolującą prawidłowość prowadzenia upraw i wydawania certyfikatów jest Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Producent chcąc uzyskać certyfikat IP musi spełnić następujące wymagania:
− ukończyć 16-godzinne szkolenie IP,
− zgłosić chęć prowadzenia upraw zgodnie z zasadami IP, w najbliższej jednostce Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa,
− prowadzić produkcję zgodnie z niniejszą metodyką szczegółową (dla określonego gatunku),
− prowadzić na bieżąco Notatnik Integrowanej Produkcji,
− przejść pozytywne kontrole: Notatnika, gospodarstwa w okresie wegetacji i jakości płodów,
− złożyć przed lub w trakcie zbiorów wniosek o wydanie certyfikatu IP.
Producenci po otrzymaniu certyfikatu mają prawo oznaczać swoje produkty, zastrzeżonym znakiem (logo) Integrowanej Produkcji. Owoce wytwarzane wg zasad Integrowanej Produkcji cieszą się na rynku większym popytem i gwarantują wyższe dochody. W najbliższych latach 5
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
eksport owoców, sprzedaż hurtowa i detaliczna oraz dla przemysłu staną się niemożliwe bez certyfikatu.
Niniejsza metodyka opracowana została przez zespół pracowników Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach na podstawie rezultatów wieloletnich własnych badań oraz zgodnie z wytycznymi Międzynarodowej Organizacji Biologicznego i Integrowanego Zwalczania Szkodliwych Organizmów i Chwastów oraz Międzynarodowego Naukowego Towarzystwa Nauk Ogrodniczych.
I. PLANOWANIE I ZAKŁADANIE PLANTACJI TRUSKAWEK
1. Wybór stanowiska
Plantacje, na których owoce są produkowane metodą integrowaną, mogą być zakładane tylko na terenach nieskażonych ekologicznie. Przy wyborze stanowiska należy uwzględniać usytuowanie pola w terenie, rodzaj gleby, poziom wody gruntowej oraz uprawiany przedplon. Polecane są tereny przewiewne, lekko wyniesione, a także równinne lub położone na łagodnych skłonach. Odmiany wczesne i uprawiane na zbiór przyspieszony lepiej udają się na skłonach o wystawie południowej, południowo-wschodniej i południowo-zachodniej. Przedłużenie zbiorów można uzyskać na skłonach północnych. Należy unikać zagłębień terenu, kotlin i miejsc bezodpływowych, nisko położonych, gdzie mogą się tworzyć zastoiska mrozowe. Zmniejsza to ryzyko uszkodzeń mrozowych zimą i przymrozkowych wiosną, a także porażenia roślin i owoców przez choroby grzybowe (mniejsza wilgotność powietrza). Szerokie, otwarte tereny są narażone na częste i silne wiatry.
Truskawki mają stosunkowo płytki system korzeniowy. Na glebach bardzo lekkich, zwłaszcza piaszczystych można lokalizować plantację tylko wtedy, jeżeli zapewnimy jej regularne nawadnianie. Mało przydatne są także gleby zlewne, podmokłe, ciężkie i bardzo ciężkie. Duża wilgotność tych gleb sprzyja rozwojowi chorób grzybowych atakujących system korzeniowy. Najlepsze są gleby gliniasto-piaszczyste i piaszczysto-gliniaste, żyzne, zasobne w próchnicę i składniki pokarmowe oraz o uregulowanych stosunkach powietrzno-wodnych. Truskawki są dość tolerancyjne na wysoki poziom lustra wody, musi on jednak być stały, nie może ulegać znacznym wahaniom w ciągu roku. Minimalna głębokość zalegania wody gruntowej wynosi 70-80 cm. Przy niskim poziomie wody, podglebie musi zapewniać wierzchnim warstwom gleby stałą wilgotność przez podsiąkanie.
2. Przedplony i zmianowanie
Dobrze dobrany przedplon poprawia strukturę gleby, wzbogaca ją w substancję organiczną, zmniejsza zachwaszczenie oraz ogranicza występowanie szkodników glebowych, pasożytniczych grzybów i nicieni. Nie należy zakładać plantacji po roślinach wrażliwych na porażenie przez grzyb Verticillium dahliae, który atakuje także korzenie truskawek, tj. po malinach, ziemniakach, pomidorach, kalafiorach, roślinach kapustnych czy ogórkach. Po tych gatunkach można uprawiać jedynie odmiany odporne na werticiliozę, takie jak: ‘Senga Sengana’, ‘Kama’, ‘Filon’, ‘Salut’ czy ‘Dukat’. Przy uprawie odmian wrażliwych, jak ‘Honeoye’, ‘Elsanta’ czy ‘Kent’, należy wybierać pola, na których przynajmniej w ostatnich 4 latach nie uprawiano truskawek i wyżej wymienionych roślin, będących żywicielami grzyba Verticillium dahliae.
Nieodpowiednim przedplonem są też rośliny wieloletnie, takie jak: koniczyna, lucerna, trawy oraz wieloletnie odłogi. Na takich polach, na skutek braku upraw mechanicznych, mogą licznie występować opuchlaki, drutowce, larwy chrabąszczy (pędraki) czy nicienie. Właściwy płodozmian sprzyja namnażaniu się mikroorganizmów antagonistycznych w stosunku do patogenów, a także zjawiskom mineralizacji i humifikacji substancji organicznej oraz ogranicza rozwój bakterii i grzybów − sprawców wielu chorób. Bardzo dobrym przedplonem dla truskawek jest aksamitka rozpierzchła (Tagetes patula). System korzeniowy tej rośliny wydziela substancje toksyczne dla nicieni glebowych żerujących na korzeniach truskawek. Odpowiednim przedplonem są:: zboża, rzepak, rzepik, gorczyca, łubin, bobik, wyka, peluszka, a także wczesne warzywa, takie jak fasola, groch, marchew i cebula.
6
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
3. Zabiegi agrotechniczne ograniczające występowanie agrofagów
Występowanie agrofagów (organizmów chorobotwórczych i szkodników atakujących część nadziemną i podziemną truskawki oraz chwastów) można ograniczyć zabiegami agrotechnicznymi zarówno przed założeniem plantacji, jak i na plantacji już istniejącej.
Zaoranie pola przed założeniem plantacji powinno być poprzedzone zespołem kilku uprawek, umożliwiających dokładny rozkład resztek pożniwnych przedplonu oraz mechaniczne zniszczenie chwastów. Ważnym zabiegiem agrotechnicznym ograniczającym występowanie niektórych chorób i szkodników jest zakładanie plantacji wyłącznie ze zdrowych sadzonek. Występowanie niektórych agrofagów można na plantacji ograniczać stosując mechaniczną pielęgnację gleby (niszczenie chwastów) czy regularne nawadnianie (werticilioza).
Gleba pod truskawki już „na starcie” powinna być zasobna w składniki pokarmowe, substancję organiczną oraz mieć lekko kwaśny odczyn (pH w KCl 5,5-6,5). Zarówno gleby zasadowe, jak i kwaśne, o pH poniżej 5,5, nie gwarantują dobrego plonowania truskawek.
4. Dobór odmian
Do Integrowanej Produkcji powinny być wykorzystywane odmiany mało podatne na choroby i szkodniki oraz znajdujące się w Rejestrze Odmian. Owoce odmian typowo deserowych, takich jak ‘Honeoye’, ‘Elsanta’, ‘Kent’, ‘Onebor’ czy ‘Elkat’ z uwagi na ładną barwę, silny połysk i dużą jędrność są bardziej atrakcyjne dla konsumenta niż na przykład owoce odmian ‘Senga Sengana’ czy ‘Kama’. Pierwsze trzy odmiany odznaczają się też stosunkowo małą podatnością na szarą pleśń, są jednak bardzo wrażliwe na choroby systemu korzeniowego, zwłaszcza werticiliozę. Nie powinny być uprawiane na stanowiskach, gdzie zagrożenie tą chorobą jest duże. W takim przypadku lepiej zdecydować się na uprawę odmian odpornych, jak ‘Senga Sengana’, ‘Kama’, ‘Dukat’, ‘Filon’ czy ‘Salut’, bądź mniej podatnych, jak ‘Elkat’ czy ‘Onebor’. Dokładną charakterystykę polecanych odmian, z dokładnym wyszczególnieniem cech określających ich przydatność do IP, podano w załączniku 1.
5. Sadzenie roślin
W Integrowanej Produkcji sadzonki do zakładania plantacji pochodzą wyłącznie z mateczników, gdzie stosuje się regularne zwalczanie agrofagów, a stan zdrowotny roślin podlega urzędowej kontroli. Najlepiej, jeżeli jest to materiał szkółkarski kategorii „kwalifikowany”, ale może być także materiał kategorii „CAC”.
Plantacje można zakładać zarówno z sadzonek świeżych (zielonych, pochodzących bezpośrednio z matecznika), sadzonek frigo (z chłodni, będących w stanie spoczynku zimowego), jak i sadzonek doniczkowanych – świeżych bądź frigo. Sadzenie należy wykonać starannie, rośliny powinny być posadzone tak głęboko, jak rosły w mateczniku (lub w doniczkach), a ziemia wokół nich powinna być dokładnie uciśnięta. Sadzenie zbyt głębokie lub za płytkie powoduje zagniwanie lub przesychanie roślin, a źle posadzone rośliny słabiej rosną i nawet zamierają.
W Polsce truskawki sadzi się najczęściej w terminie jesiennym i wiosennym, za lepszy uważa się jednak termin wiosenny. Wówczas jest dostatecznie dużo wilgoci w glebie i nie ma ryzyka uszkodzenia roślin przez mrozy. Ryzyko to jest znaczne w przypadku łatwo przemarzających odmian, takich jak: ‘Elsanta’, ‘Camarosa’, ‘Onebor’ czy ‘Selva’. Najlepiej jest zakładać plantację w terminie letnim (koniec czerwca – połowa sierpnia, sadzonki frigo w Polsce Centralnej nie powinny być sadzone później niż w pierwszych dniach sierpnia, a w rejonach chłodniejszych nawet wcześniej), co pozwala na właściwe wykorzystanie pola w roku sadzenia truskawek oraz na uzyskanie dostatecznie wysokiego plonu owoców już w pierwszym roku.
7
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
6. Urządzanie otoczenia uprawy
Uzyskaniu wysokiego i dobrej jakości plonu truskawek sprzyja środowisko, w tym przyjazne otoczenie uprawy. Niestety, truskawki to rośliny krótkowieczne i nie ma tu możliwości specjalnego urządzania otoczenia uprawy dla poprawienia na przykład mikroklimatu. Warunki środowiskowe plantacji można jednak poprawić przez staranny wybór stanowiska.
Na przykład plantacji nie zaleca się lokalizować na terenach nisko położonych, zwłaszcza w bezodpływowych zagłębieniach i nieckach, gdzie istnieje duże ryzyko powstawania zastoisk przymrozkowych czy mrozowych. W rejonach o dużej częstotliwości silnych wiatrów należy wybierać stanowiska mniej narażone na uszkodzenia wiatrowe – silne wiatry nie tylko przesuszają nadmiernie glebę, lecz także powodują mechaniczne uszkodzenia, na skutek mocnego ocierania się zawiązków owocowych i liści. Unikać też należy lokalizacji uprawy w bezpośrednim sąsiedztwie lasów liściastych, łąk czy pastwisk wieloletnich, z uwagi na większe zagrożenie plantacji przez takie szkodniki glebowe, jak pędraki czy drutowce.
Plantacje nie powinny przylegać do tras komunikacyjnych, gdzie jest duży ruch samochodów lub do innych, przemysłowych źródeł zanieczyszczeń. Nie powinny być również zakładane w pobliżu sadów i innych intensywnie chronionych upraw rolnych, ze względu na niebezpieczeństwo znoszenia cieczy podczas opryskiwania.
II. WAPNOWANIE I NAWOŻENIE GLEBY
1. Pobieranie próbek gleby i liści do analizy na zawartość składników pokarmowych
W Produkcji Integrowanej nawożenie, a zwłaszcza wysokość stosowanych dawek, powinno być uzależnione od zasobności gleby w składniki pokarmowe. Ponieważ określenie zasobności gleby w poszczególne składniki pokarmowe, jak i określenie odczynu (pH) „na oko” jest niemożliwe, plantator powinien systematycznie pobierać próbki gleby i dokonywać ich analizy chemicznej. Na podstawie uzyskanych wyników analiz można precyzyjnie określić optymalną wysokość nawożenia fosforem, potasem, magnezem, jak również ustalić potrzeby wapnowania gleby. Jeszcze lepiej można opracować zalecenia nawozowe dla plantacji truskawek wykonując dodatkowo wizualną ocenę wzrostu roślin na plantacji oraz analizę chemiczną liści pobranych z owocującej plantacji.
a) analiza chemiczna gleby
Nawożenie gleby powinno być poprzedzone analizą chemiczną gleby. Próbki do analizy chemicznej należy pobierać wcześniej – rok, a w ostateczności na kilka miesięcy przed planowanym założeniem plantacji. Próbka powinna dokładnie reprezentować wybrane pole. Przystępując do pobrania próbek, należy najpierw określić, czy gleba jest w miarę jednolita na całym polu, czy wyraźnie różni się budową, składem mechanicznym i strukturą. Należy też uwzględnić ukształtowanie terenu oraz dotychczasowy sposób uprawy i nawożenia pola. Jeżeli poszczególne „kawałki” pola wykazują dużą zmienność, to pobrana z nich próbka mieszana będzie wyrażała tylko pewną wartość średnią, niezwiązaną z żadnym z tych pól. Dlatego, gdy występują wyraźne różnice w żyzności pól, konieczne jest pobranie z nich osobnych prób mieszanych, gdyż pola te powinny być w różny sposób nawożone. Przy wyrównanym, jednorodnym polu jedna próbka może pochodzić nawet z powierzchni 4 ha.
Próbki gleby pobiera się z dwóch warstw: ornej 0-20 cm i podornej 20-40 cm. Najdokładniej próbki pobiera się laską Egnera (przy braku takiej laski można zrobić to szpadlem, zachowując staranność). Poruszając się po polu, na przykład po przekątnych, losowo co 15-20 kroków wbija się pionowo laskę, by pobrać kolejną próbkę. Pomijać należy małe powierzchnie istotnie się różniące, jak na przykład kieszenie piaskowe, miejsca po stertach, stogach, składowiskach obornika i nawozów, uwrocia, pobliża dróg i zabudowań, zagłębienia terenu. Każda próbka mieszana powinna składać się z minimum 20-25 próbek indywidualnie pobranych z danej powierzchni.
8
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
Aby pobrać próbkę reprezentującą warstwę podorną pola, należy wykopać szpadlem niewielkie dołki głębokie na 20 cm i z dna tych dołków − z profilu gleby o głębokości 20-40 cm pobrać po 2-3 objętości laski Egnera. Po dokładnym wymieszaniu całej ilości pobranej gleby (osobno z obu warstw), pobiera się po około 1 kg gleby przeznaczonej do analiz. Przed wysyłką próbek gleby trzeba je wysuszyć, by w drodze do laboratorium nie zapleśniały. Do woreczka z próbką gleby należy włożyć etykietę z nazwiskiem, adresem, oznakowaniem pola i warstwy pobrania, jak również informacją o klasie bonitacyjnej oraz składzie mechanicznym gleby, na przykład gleba lekka, średnia, ciężka. W glebie oznacza się zawartość przyswajalnych form fosforu, potasu, magnezu oraz odczyn, czyli pH w KCl.
b) analiza chemiczna liści
W uprawie tradycyjnej nie wymaga się korzystania z analiz chemicznych liści do celów diagnostycznych. Analizy takie pozwalają na dokładniejszą ocenę stanu odżywienia roślin i umożliwiają korekty w nawożeniu intensywnych upraw (np. przy uprawie odmian powtarzających owocowanie). Na plantacjach zakładanych wiosną i wczesnym latem liście do analizy można pobierać już w drugiej połowie lata, co umożliwia ustalenie programu nawożenia w latach następnych. Liście truskawek pobiera się ze środka roślin w okresie zbiorów owoców, oddzielnie dla każdej odmiany. Do analizy pobiera się tylko blaszki liściowe, bez ogonków, w liczbie 150-200 liści. Dobrze wysuszone liście przesyła się do Stacji Chemiczno-Rolniczej celem oznaczenia zawartości N, P, K, Mg. Analizy chemiczne gleby i liści do celów nawożeniowych wykonują Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze oraz Centralne Laboratorium Analityczne Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach.
2. Regulacja pH gleby (wapnowanie)
Okres przed założeniem plantacji należy wykorzystać na doprowadzenie odczynu gleby do poziomu optymalnego dla uprawy truskawek (pH 5,5-6,5). Wysokość dawki nawozów wapniowych zależy od zwięzłości gleby, czyli od jej składu mechanicznego oraz od aktualnego odczynu, mierzonego w KCl (tab. 1). Wskazane jest, by część nawozów wapniowych zastosować na rok wcześniej, a część uzupełnić pod przedplon, mieszając dobrze z glebą.
Większość gleb w kraju to gleby kwaśne i silnie kwaśne o deficytowej zawartości magnezu. Ponieważ wapno magnezowe (dolomitowe) jest najtańszym źródłem magnezu, dlatego każdą okazję wapnowania należy wykorzystać do wzbogacenia gleb w ten pierwiastek. Należy jednak uważać, by wraz z wysokimi dawkami wapna nie wprowadzić do gleby zbyt dużych ilości Mg. Przy doborze nawozów wapniowych należy uwzględniać też ich formę. Wapno węglanowe, znacznie łagodniejsze i wolniej działające, poleca się na gleby lżejsze i średnie. Wapno tlenkowe, bardziej skoncentrowane oraz znacznie szybciej i radykalniej działające, zaleca się na gleby cięższe.
Tabela 1. Maksymalne dawki nawozów wapniowych lub wapniowo-magnezowych stosowane jednorazowo przed założeniem plantacji w kg CaO lub CaO+MgO na 1 ha
Odczyn gleby
(pH KCl)
Gleby lekkie
< 20% cz. spław.
Gleby średnie
20-35% cz. spław.
Gleby ciężkie
> 35% cz. spław.
< 4,5
4,6-5,5
5,6-6,0
1.500
750
500
2.000
1.500
750
2.500
2.000
1.500
W Produkcji Integrowanej truskawek stosować należy wyłącznie typy nawozów wapniowych określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 19 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 130, poz. 1384). Zasady nawożenia zabraniają stosowania nawozów wapniowych łącznie z nawozami fosforowymi i z obornikiem. Nawozy wapniowe i wapniowo-magnezowe są naturalnymi kopalinami i bez ograniczeń są polecane w Produkcji Integrowanej.
9
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
3. Nawożenie mineralne
a) nawożenie doglebowe
Na podstawie wyników analizy gleby ustala się dawki nawozów niezbędne do doprowadzenia zasobności i odczynu gleby do poziomu optymalnego. Zalecenia dotyczące wapnowania i nawożenia P, K i Mg opracowuje specjalista ze Stacji Chemiczno-Rolniczej lub decyzję podejmuje sam producent (tab. 1 i 2).
Tabela 2. Liczby graniczne dla zawartości składników przyswajalnych w glebie oraz potrzeby nawożenia plantacji truskawek na podstawie zasobności gleby
Klasa zasobności
Wyszczególnienie
niska
średnia
wysoka
Dla wszystkich rodzajów gleb:
zawartość P mg/100 g gleby
warstwa orna 0-20 cm
warstwa podorna 20-40 cm
< 2
< 1,5
2-4
1,5-3
> 4
> 3
Nawożenie fosforem
dawka P2O5 kg na 1 ha
przed założeniem plantacji
200
100
-
Warstwa orna 0-20 cm
zawartość K mg/100 g gleby
gleby lekkie (< 20% cz. spławialnych)
gleby średnie (20-35% cz. spław.)
gleby ciężkie (>35% cz. spławialnych)
< 5
< 8
< 13
5-8
8-13
13-21
> 8
> 13
> 21
Warstwa podorna 20-40 cm
gleby lekkie (< 20% cz. spławialnych)
gleby średnie (20-35% cz. spław.)
gleby ciężkie (>35% cz. spławialnych)
< 3
< 5
< 8
3-5
5-8
8-13
> 5
> 8
> 13
Nawożenie potasem
dawka K2O kg na 1 ha
przed założeniem plantacji
na plantacji truskawek
100-180
80-120
60-120
50-80
-
Dla obu warstw gleby:
zawartość Mg mg/100 g gleby
gleby lekkie (< 20% cz. spławialnych)
gleby średnie i ciężkie (>20% cz. spław.)
< 2,5
< 4
2,5-4
4-6
> 4
> 6
Nawożenie magnezem
dawka MgO kg na 1 ha
przed założeniem plantacji
na plantacji
120-200
120
60-120
60
-
-
stosunek K/Mg
Dla wszystkich rodzajów gleb
i dla obu warstw
b. wysoki
> 6
wysoki
3,5-6
poprawny
< 3,5
Wskazane jest by, co najmniej część dawki nawozów fosforowych, potasowych i wapniowo-magnezowych głęboko przyorać, gdyż później, w okresie prowadzenia plantacji, będzie to już niemożliwe. Pozostałą część nawozów rozsiewa się już po wykonaniu orki, mieszając je z glebą na przykład przez bronowanie „na krzyż”. Nie należy stosować całej dawki nawozów pod orkę głęboką, gdyż wtedy warstwa gleby do głębokości 25-30 cm jest całkowicie pozbawiona składników pokarmowych, a odczyn gleby nadal pozostaje kwaśny. Nie należy stosować jednocześnie nawozów wapniowych z fosforowymi i organicznych z wapniowymi. Nawozy powinny być równomiernie wymieszane w warstwie ornej gleby, zwłaszcza te wolno przemieszczające się, zawierające P, K i Mg. Wówczas znajdą się one w strefie korzeniowej roślin. Truskawki źle reagują na świeże, silne wapnowanie gleby, dlatego nawozy wapniowe nie powinny być stosowane bezpośrednio przed sadzeniem truskawek tylko pod przedplon.
Wraz z badaniami prowadzonymi w kraju przez Stacje Chemiczno-Rolnicze nad zastosowaniem „Testu glebowego azotu mineralnego” (N mineralnego), w najbliższym 10
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
czasie możliwe będzie wprowadzanie korekt w nawożeniu mineralnym azotem, na podstawie zawartości w glebie mineralnych form N-NO3 i N-NH4.
Dzięki analizie próbek liści możliwe jest bardziej precyzyjne określenie potrzeb nawożenia azotem, fosforem, potasem i magnezem. Wyniki analizy chemicznej liści porównuje się z wartościami granicznymi (tab. 3) określającymi zawartość deficytową, niską, optymalną lub wysoką oraz odpowiadającym im wysokościom dawek nawozowych danego składnika. Wskazane jest, by liście truskawek miały optymalne zawartości poszczególnych składników, co pozwoli na uzyskanie maksymalnych plonów i owoców dobrej jakości, przy stosowaniu niewielkich dawek nawozów.
Tabela 3. Liczby graniczne zawartości składników mineralnych w liściach truskawek oraz zalecana wysokość dawek nawozowych w kg/ha
Zawartość
Składnik
Deficytowa
niska
optymalna
wysoka
Azot (N) w % s.m.
Dawka N kg/ha
< 1,80
50
1,80 – 2,299
30-50
2,30 – 2,60
30
> 2,60
0 - 30
Fosfor (P) w % s.m.
Dawka P2O5 kg/ha
-
-
< 0,24
60 - 100
0,25 – 0,30
0
> 0,30
0
Potas (K) w % s.m.
Dawka K2O kg/ha
< 1,00
80-120
1,00 – 1,49
50-80
1,50 – 1,80
0
> 1,80
0
Magnez (Mg) w % s.m.
Dawka MgO kg/ha
< 0,10
100 – 200
0,10-0,20
60 - 120
0,21- 0,27
0
> 0,27
0
b) dokarmianie dolistne
W Produkcji Integrowanej truskawek stosowanie nawozów dolistnych zalecane jest wtedy, gdy ograniczone są możliwości normalnego pobierania składników z gleby. Może się to zdarzyć na przykład w czasie długotrwałej zimnej wiosny, suszy, po przemarznięciu lub podtopieniu roślin, a także w przypadkach konieczności usunięcia deficytu określonego składnika. W przypadku, gdy na przykład analiza gleby wykazała potrzebę szybkiego dostarczenia roślinom magnezu lub wystąpiły objawy braku tego składnika w liściach, uzasadnione jest 3-4-krotne opryskiwanie truskawek roztworem siarczanu magnezu w stężeniu do 2%. Należy unikać opryskiwań dolistnych „na wszelki wypadek”. Stosowanie w tym wypadku nawet najlepszych nawozów wieloskładnikowych nie poprawi zwykle sytuacji, a obecność w nich innych antagonistycznych składników może spowodować odwrotny skutek. Podkreślić też trzeba, że wielu spośród nawozów dolistnych, które znajdują się na rynku, nie badano w uprawach sadowniczych, w tym na truskawkach.
Należy zaznaczyć, iż nawozy dolistne oprócz właściwości odżywczych w pewnym zakresie mogą utrudniać rozwój chorób i szkodników roślin (np. nawozy u).
Daleko idącą ostrożność należy zachować przy łącznym stosowaniu nawozów dolistnych ze środkami ochrony roślin. Taka mieszanina może być zastosowana jedynie wówczas, gdy jest to zgodne z etykietą lub instrukcją stosowania danego środka ochrony lub nawozu dolistnego. Przy braku takiego zapisu, oba środki chemiczne należy stosować osobno.
4. Nawożenie organiczne
W wieloletnich uprawach sadowniczych nawożenie organiczne jest źródłem próchnicy i składników pokarmowych i dlatego odgrywa pierwszoplanową rolę. Substancja organiczna istotnie ogranicza niekorzystne zjawisko „zmęczenia gleby”, podnosi żyzność i zasobność gleb, poprawiając ich właściwości powietrzno-wodne oraz życie biologiczne gleby.
Przed założeniem plantacji zaleca się zastosowanie i głębokie przyoranie 35-40 ton obornika na 1 ha. Dawki tej nie należy przekraczać z uwagi na wymogi ochrony środowiska i wód gruntowych. Ustawa o nawozach i nawożeniu zabrania bowiem użycia nawozów
11
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
naturalnych, w których zawartość azotu przekracza 170 kg N/ha/rok. Ponieważ w gospodarstwach sadowniczych obornika zwykle brakuje, można go zastąpić nawozami zielonymi, które urozmaicają następstwo roślin w płodozmianie, poprawiają strukturę gleby, częściowo niszczą chwasty, ograniczają występowanie groźnych chorób i szkodników glebowych oraz dostarczają glebie w krótkim czasie dużej ilości masy organicznej.
Jako nawozy zielone poleca się zwłaszcza rośliny bobowate (dawniej motylkowate), których głęboki system korzeniowy wydobywa z głębszych warstw znaczne ilości uprzednio wmytych już składników (Ca, Mg, K), a obumarły później system korzeniowy poprawia dotlenienie głębszych warstw gleby, poprawiając ich właściwości powietrzno-wodne. Zdrowotność gleb poprawia też uprawa mieszanek, na przykład koniczyny lub lucerny z trawami. Z innych roślin na nawozy zielone dobrze nadają się też: gorczyca, gryka, facelia, zboża, trawy. Nasiona takich roślin sieje się gęściej niż w uprawie tradycyjnej.
Na lżejsze gleby dobry jest łubin żółty (180 kg/ha) w mieszance z seradelą (30 kg/ha). Na glebach średnich zaleca się siać gorczycę (30 kg/ha) oraz mieszankę różnych roślin, np. łubin żółty (120 kg/ha) + peluszka (60 kg/ha) + gorczyca (6 kg/ha); peluszka (150 kg/ha) + słonecznik (15 kg/ha); łubin żółty (150 kg/ha) + wyka (40 kg/ha) + owies (20 kg/ha). Ilość wyprodukowanej masy zielonej i resztek pożniwnych zależy od rodzaju przedplonu i zasobności gleby w składniki pokarmowe. Rośliny uprawiane na nawozy zielone trzeba zasilać azotem – rośliny bobowate (motylkowate) w dawce 20-30 kg N/ha, a nie bobowate – 60-70 kg N/ha.
Na glebach, na których stwierdzono występowanie nicieni bardzo dobrym przedplonem dla truskawek jest aksamitka rozpierzchła (Tagetes patula) wysiewana w ilości 6-10 kg nasion na 1 ha. Roślina ta w czasie 4-miesięcznej uprawy silnie ogranicza występowanie w glebie pasożytniczych nicieni. Z uwagi na wrażliwość na przymrozki wiosenne nasiona aksamitki wysiewa się dopiero po 15 maja. Bezpośrednio po rozdrobnieniu zielonej masy, uzupełnieniu ilości nawozów mineralnych lub wapniowych, całość należy głęboko przyorać.
5. Nawożenie plantacji owocujących w poszczególnych latach
W IP truskawek nawożenie plantacji owocujących powinno być zredukowane do minimum. Powinno ono być zastąpione dobrym przygotowaniem stanowiska i właściwym, nawożeniem na podstawie wyników analizy chemicznej gleby przed założeniem plantacji.
a) nawożenie plantacji młodych
Plantacje młode, o ile jest taka potrzeba, nawozi się przede wszystkim azotem. Zależy to jednak od terminu zakładania plantacji. Przy sadzeniu wiosennym, nawożenie azotem stosuje się wkrótce po dobrym przyjęciu się roślin, czyli po około 2-3 tygodniach. Plantacje zakładane latem mogą być zasilone po przyjęciu się roślin połową dawki azotu (20-30 kg N/ha), jednak nie później niż na początku sierpnia. Jeśli natomiast truskawki posadzono późnym latem lub jesienią, to nawożenie azotowe w dawce 40-80 kg N/ha wykonuje się dopiero wiosną następnego roku. Niższe dawki należy stosować na glebach lżejszych, wyższe − na ciężkich.
b) nawożenie plantacji owocujących
Nawożenie plantacji owocujących jest uzasadnione jedynie na glebach o niskiej żyzności, tzn. bardzo lekkich, piaszczystych, na których istnieje duża łatwość wymywania w głąb związków azotu i potasu. Przed podjęciem decyzji o nawożeniu należy przeprowadzić lustrację plantacji i dokładnie ocenić kondycję roślin. Nawożenie stosuje się tylko wówczas, gdy rośliny rosną słabo i wykazują objawy niedożywienia. Nawozy azotowe zaleca się stosować bezpośrednio po zakończonych zbiorach owoców, co korzystnie wpływa na tworzenie się pąków kwiatowych na rok następny, ich dawka nie powinna przekraczać 30-40 kg azotu na 1 ha. Nawozy potasowe można stosować wczesną wiosną (siarczan potasu) lub bezpośrednio po zakończonych zbiorach w dawce 50 kg K2O na 1 ha.
W żadnym przypadku nie należy zasilać roślin przez zimowe lub wczesnowiosenne ściółkowanie plantacji obornikiem oraz rozlewanie gnojowicy, gdyż prowadzi to nie tylko do
12
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
przenawożenia roślin azotem, ale także do skażenia owoców drobnoustrojami szkodliwymi dla ludzkiego zdrowia.
III. ZWALCZANIE CHWASTÓW
1. Mechaniczne metody zwalczania chwastów
Mechaniczne zwalczanie chwastów należy rozpocząć przed założeniem plantacji. Polega ono na starannym wykonaniu zespołu uprawek po zbiorze przedplonu i uprawie roślin na nawozy zielone, np. gorczycy, która ogranicza zachwaszczenie. Na istniejącej plantacji chwasty można niszczyć przez wyrywanie, motyczenie lub stosowanie różnego rodzaju opielaczy.
Zabiegiem, który okresowo ogranicza wzrost chwastów jest wykładanie międzyrzędzi ściółką ze słomy lub folią. Ściółkowanie, nawet folią, tylko ogranicza problem zwalczania chwastów, lecz nie rozwiązuje go w pełni. Warstwa słomy nie zabezpiecza plantacji przed rozwojem głęboko korzeniących się chwastów trwałych, przerastających przez ściółkę. Chwasty rozwijają się także w otworach wycinanych dla truskawek we włókninach i foliach. Usuwa się je najczęściej ręcznie, zanim wytworzą silny system korzeniowy.
2. Chemiczne metody zwalczania chwastów
Środki ochrony roślin należy stosować zgodnie z etykietą-instrukcją stosowania, ściśle z podanymi w niej zaleceniami, oraz w taki sposób, aby nie dopuścić do zagrożenia zdrowia człowieka, zwierząt lub środowiska.
Chwasty trwałe, jak: perz, powój, skrzyp polny, mniszek pospolity, mlecz polny i inne, najskuteczniej niszczy się środkami chemicznymi, zwłaszcza jeżeli zachwaszczenie jest duże (załącznik 2). Do tego celu służą herbicydy dolistne o działaniu systemicznym, zastosowane przed założeniem plantacji, których substancją biologicznie czynną jest glifosat. Zabieg herbicydami wykonuje się na zielone chwasty w okresie od maja do września. Glebę można uprawiać po 3-4 tygodniach od zabiegu, kiedy zakończy się zamieranie chwastów. Przy łącznym stosowaniu glifosatu z preparatami Chwastox lub Dicoherb truskawki sadzi się nie wcześniej niż po 5-6 tygodniach.
Chwasty wytwarzające zimotrwałe rozety, np. mniszek pospolity czy wierzbownica gruczołowata lub górska, można zwalczać późną jesienią – w listopadzie, środkami zawierającymi glifosat. Dawkę cieczy należy dostosować do wielkości opryskiwanych chwastów, zwykle powinna wynosić 200-300 l cieczy/ha tak, aby ciecz użytkowa nie ściekała z chwastów na glebę.
IV. PIELĘGNACJA PLANTACJI
1. Nawadnianie
Truskawki należą do grupy najpłycej korzeniących się roślin sadowniczych, dlatego niedobór wilgoci w glebie ogranicza bardzo ich wzrost i plonowanie. Najwięcej wody pobierają w okresie od początku kwitnienia do końca zbioru owoców oraz po zbiorze owoców w sierpniu. Niedostatek wody w pierwszym okresie ogranicza wielkość i jakość plonu, a w drugim – zawiązywanie pąków kwiatowych. Susza wpływa też ujemnie na rozrastanie się roślin, co ma bezpośredni wpływ na ich plonowanie. Ogranicza także tworzenie rozłogów i ukorzenianie się sadzonek.
Dlatego w IP truskawek powinno się zapewnić dostarczanie wody roślinom poprzez system nawodnieniowy. Zalecany jest więc montaż takich urządzeń. Pierwsze nawadnianie powinno być wykonane tuż po posadzeniu roślin. Jeśli jednak gleba jest przesuszona, 13
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
wskazane jest nawodnienie pola tuż przed sadzeniem. Należy podlać przede wszystkim plantacje założone z sadzonek transportowanych ze znacznych odległości i przesuszonych oraz przy sadzeniu roślin sadzarkami.
Zużycie wody na plantacjach zależy głównie od fazy rozwojowej truskawek i czynników klimatycznych. Truskawki potrzebują najwięcej wody w czasie wzrostu zawiązków i dojrzewania owoców oraz w okresie rozkrzewiania się roślin i zawiązywania pąków kwiatowych na rok przyszły. Dla zapewnienia plantacji dostatecznej ilości wody w naszych warunkach klimatycznych niezbędne są opady w granicach 600-700 mm, podczas gdy średni roczny opad w Polsce wynosi poniżej 600 mm. Biorąc pod uwagę potrzeby wodne truskawek oraz średnie wieloletnie opady można przyjąć, iż począwszy od maja w ciągu wszystkich następnych miesięcy okresu wegetacyjnego występują niedobry opadów. Największy deficyt wody występuje w czerwcu w okresie dojrzewania i zbioru owoców. W latach suchych to właśnie w lipcu i sierpniu zdarzają się 2-3-tygodniowe okresy całkowitego braku opadów, co w wielu przypadkach może powodować zwiększenie zapotrzebowania na wodę nawet do poziomu 3,5 mm/dzień. Odmiany truskawek różnią się zapotrzebowaniem na wodę, mniej wymagające są odmiany wczesne.
Do nawadniania truskawek, w zależności od jakości wody i technicznych możliwości gospodarstwa, stosowane jest deszczowanie lub nawadnianie kroplowe.
a) deszczowanie
W celu uzyskania dobrej równomierności nawodnienia rozstawa zraszaczy powinna być równa promieniowi zasięgu pojedynczego zraszacza. W trakcie każdego deszczowania powinno się dostarczać 25-30 mm wody, co odpowiada zużyciu 25-30 l wody na 1 m2 lub 250-300 m3 wody na powierzchnię 1 ha. W warunkach Polski Centralnej, przy niedoborach opadów, plantacje truskawek powinny być deszczowane kilkakrotnie w czasie sezonu wegetacyjnego (odmiany wczesne zazwyczaj sześciokrotnie, a późniejsze siedmiokrotnie). W czasie dojrzewania owoców plantacje należy deszczować w godzinach rannych, aby rośliny i owoce szybko obsychały. W innym okresie, niż zbiór owoców, plantacje deszczuje się w godzinach wieczornych i nocnych, wówczas straty wody w wyniku parowania są najmniejsze.
System deszczowniany może służyć także do ochrony roślin przed przymrozkami wiosennymi. Deszczowanie truskawek w okresie występowania przymrozków przygruntowych może zapobiegać uszkadzaniu kwiatów nawet przy spadku temperatur do (-5°C). W instalacjach przeciwprzymrozkowych montowane są specjalne zraszacze, w których sprężyny przykryte są kołpakami. Przy projektowaniu instalacji do ochrony roślin przed przymrozkami należy pamiętać, że intensywność zraszania nie powinna być mniejsza niż 3,5 mm/m2/h (35 m3/ha/h).
b) nawadnianie kroplowe
Do nawadniania kroplowego wykorzystywane są linie kroplujące, w których kroplowniki umieszczane są wewnątrz przewodów polietylenowych. Rozstawy kroplowników w liniach kroplujących dobieramy tak, aby nawilżane bryły gleby stykały się ze sobą. Nawilżona gleba ma kształt owalny – największy zasięg zwilżania jest nie na powierzchni gruntu, ale na głębokości około 20 cm. Zalecana dla truskawek rozstawa kroplowników wynosi w zależności od składu mechanicznego gleby od 20 cm do 40 cm (najczęściej stosuje się rozstawę co 30 cm).
Podstawowe zalety kroplowego nawadniania to: oszczędność energii oraz oszczędność wody (nawilżamy glebę tylko wzdłuż rzędów roślin). Podczas nawadniania nie są zwilżane liście, a także można prowadzić prace polowe. Równomierność nawadniania nie jest zależna od intensywności wiatru i ten sposób nawadniania doskonale nadaje się do zastosowania w terenie pagórkowatym. Systemy kroplowe są praktycznie jedynym rozwiązaniem technicznym, które można zastosować na plantacjach ściółkowanych folią. Linie kroplujące można umieszczać zarówno na, jak i pod powierzchnią gruntu (nawadnianie wgłębne).
14
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
Tabela 4. Najczęściej spotykane grubości ścianek linii kroplujących [w mil i mm]
mil **
8
10
13
16
20
25
35
45
mm
0,20
0,25
0,33
0,40
0,50
0,64
0,89
1,14
**1 mil = 0,001 część cala
Do nawadniania kroplowego stosowane są linie kroplujące o różnej grubości przewodów (tab. 4). Z uwagi na specyfikę uprawy truskawek (duże zagęszczenie roślin na jednostce powierzchni oraz stosunkowo krótki cykl produkcji) najczęściej są to najtańsze przewody cienkościenne. Najmniejszą trwałość (1-2 sezony) mają węże o grubości ścianki 8-10 mil, przewody o ściance 16-20 mil powinny zachować swe normalne parametry przez 3-5 sezonów. Są to dane orientacyjne, przy uważnej eksploatacji i małej intensywności promieniowania słonecznego (np. przy ściółkowaniu) przewody te będą sprawnie pracowały przez dłuższy okres. Umieszczanie przewodów pod powierzchnią gleby może znacznie wydłużyć czas ich użytkowania.
Podstawową wadą systemu nawodnień kroplowych jest duża wrażliwość kroplowników (emiterów kroplowych) na zapychanie. Tabela 5. zawiera informacje o wpływie jakości wody na prawdopodobieństwo zapchania się emiterów kroplowych.
Tabela 5. Ocena jakości wody do nawodnień kroplowych
Prawdopodobieństwo zapchania emiterów
Szkodliwe czynniki
małe
średnie
duże
Zawartość części stałych [mg/l]
pH
Mangan [ppm]
Żelazo [ppm]
Bakterie [liczba/ml]
<50
<7
<0,1
<0,1
<10 000
50-100
7,0 – 8,0
0,1 – 1,5
0,1 – 1,5
10 000-50 000
>100
>8,0
>1,5
>1,5
>50 000
Zależnie od stopnia zanieczyszczenia wody i wrażliwości systemu nawodnieniowego na zapychanie, potrzebny jest proces filtracji wody – mniej lub bardziej skomplikowany, mniej lub bardziej kosztowny. Stosunkowo prosta jest filtracja zanieczyszczeń mechanicznych (filtry siatkowe lub dyskowe). Droższa jest filtracja zanieczyszczeń biologicznych (filtracja piaskowa lub dyskowa), natomiast najdroższe jest uzdatnianie wody, gdy chcemy pozbyć się z niej związków szkodliwych dla roślin bądź zapychających instalację (odżelaziacze, wymienniki jonowe).
Częstotliwość nawadniania kroplowego zależna jest od przebiegu pogody - w okresach bezdeszczowych nawadnianie kroplowe powinno być prowadzone stosunkowo często – nawet codziennie – nie rzadziej jednak niż raz na 3 dni. Przy codziennym nawadnianiu, w zależności od przebiegu pogody, dawki wody mogą zmieniać się od 10 m3 do nawet 35 m3 na hektar. Do ustalania częstotliwości nawadniania przydatne są tensjometry, za których pomocą możemy ocenić poziom dostępności wody dla roślin i decydować o konieczności nawadniania. Tensjometr umieszczamy w glebie na głębokości około 15-20 cm w odległości 15-20 cm od kroplownika.
2. Ściółkowanie gleby
Dla uzyskania owoców wysokiej jakości należy ściółkować glebę. Zabieg ten spełnia kilka ważnych funkcji:
• chroni glebę przed nadmiernym przesuszaniem i przegrzewaniem, co sprzyja dobremu wyrastaniu owoców,
• ogranicza rozwój chwastów,
• przyspiesza obsychanie owoców i chroni je przed bezpośrednim kontaktem z glebą, przez co zmniejsza się ryzyko gnicia owoców powodowanego przez szarą pleśń i skórzastą zgniliznę,
• pozwala na uzyskanie owoców czystych, wolnych od zapiaszczenia i skażenia
15
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
bakteriami glebowymi.
Do ściółkowania poleca się ściółki naturalne. Najlepsza jest słoma żytnia lub pszenna, całkowicie pozbawiona nasion chwastów. Nie nadaje się słoma długa, przed użyciem należy ją rozdrobnić (pociąć). Ściółkę rozkłada się ręcznie lub specjalnymi maszynami, np. za pomocą rozrzutnika obornika, pod warunkiem że uprzednio zostanie dokładnie umyty. Po zbiorze owoców nie ma potrzeby wygrabiania ściółki z międzyrzędzi, można ją zmieszać z glebą, po pewnym czasie ściółka ulega biodegradacji. Ściółki syntetyczne, np. włókniny polipropylenowe lub polietylenowe, mogą być stosowane w Produkcji Integrowanej, ale gospodarstwo powinno mieć możliwość składowania ściółek zużytych, w celu późniejszej ich utylizacji.
Ściółkę naturalną rozkłada się pod koniec kwitnienia truskawek, położona wcześniej może utrudniać dokładne wykonanie zabiegów ochrony przeciwko kwieciakowi i szarej pleśni. Wczesne rozłożenie ściółki może także sprzyjać uszkodzeniom kwiatów przez przymrozki wiosenne. Opóźnianie ściółkowania też nie jest wskazane, należy zdążyć przed „położeniem się” owocostanów na ziemi. Na dobre wyściółkowanie plantacji o powierzchni 1 ha potrzeba co najmniej 5 ton słomy.
3. Koszenie liści
Na plantacjach prowadzonych metodą integrowaną jest to zabieg zalecany. Spełnia on funkcje fitosanitarne, gdyż ogranicza porażenie roślin przez białą i czerwoną plamistość liści, mączniaka prawdziwego truskawki, a także ułatwia zwalczanie roztocza truskawkowca. Przy silnym porażeniu roślin skoszone liście należy usunąć, a jeśli porażenie jest niewielkie, można je pozostawić na plantacji (po wyschnięciu i skruszeniu wymiesza się je z glebą). Liście kosi się ręcznie (kosą) lub mechanicznie (kosiarki konne, ciągnikowe, maszyny rozdrabniające koszone liście). Wysokość koszenia powinna być dostosowana do wieku roślin. Liście roślin młodych kosi się na wysokości 3-5 cm nad powierzchnią gleby, natomiast starszych – nie niżej niż 5-7 cm, żeby nie uszkodzić wierzchołków roślin, na których powstają kwiaty. Zabieg ten należy wykonać nie później niż 2 tygodnie po zakończonych zbiorach. Jeżeli opóźnimy koszenie, może to osłabić powstawanie koron bocznych oraz spowodować słabsze zawiązywanie kwiatów, których ilość decyduje o plonowaniu w roku przyszłym. Koszenie znacznie osłabia siłę wzrostu roślin, z produkcyjnego punktu widzenia jest korzystne, bo po skoszeniu rośliny wydają mniej rozłogów. Pierwsze koszenie wykonuje się nie wcześniej niż po pierwszym roku pełnego owocowania roślin.
4. Usuwanie rozłogów
Pierwsze rozłogi pojawiają się już w czasie kwitnienia, ale najintensywniej rosną w czerwcu i lipcu. Intensywność powstawania rozłogów i ich liczba zależą od odmiany. Należy je niszczyć przynajmniej dwukrotnie w czasie wegetacji. Pierwsze usuwanie rozłogów należy wykonać po zakończonych zbiorach owoców (w Polsce Centralnej na przełomie czerwca i lipca), a drugie na początku września. Rozłogi najlepiej niszczyć mechanicznie, na przykład glebogryzarką rolniczą po odpowiednim ustawieniu noży. Noże powinny pracować płytko, nie powodując uszkodzeń korzeni roślin rosnących w rzędach i nadmiernego przesuszania gleby.
5. Sposoby prowadzenia plantacji
W IP plantacje truskawek można prowadzić systemem rzędowym, rzędowo-pasowym i zagonowym. Przy systemie rzędowym rośliny sadzi się co 15-25 cm (na glebach żyznych nawet co 30 cm), odległości między rzędami wynoszą wówczas 80-100 cm. Przy systemie rzędowo-pasowym odległości między roślinami w rzędach są jednakowe, ale między sąsiednimi rzędami nie są jednolite, zawsze jedno międzyrzędzie jest szersze, a drugie węższe. Tak rozmieszczone rzędy sprawiają wrażenie pasów, stąd nazwa metody uprawy. W tym systemie można stosować kilka wariantów rozstawy rzędów i rozmieszczenia roślin w rzędach, np. 80 + 60 x 25 cm, 90 + 50 x 25 cm lub 100 + 50 x 20 cm. Przy uprawie zagonowej można stosować zagony dwu- lub czterorzędowe, w pierwszym wariancie zagony
16
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
mogą mieć szerokość 80-100 cm, a w drugim – 120-130 cm. Odległości miedzy rzędami na zagonie wynoszą wówczas około 30-35 cm, w rzędach rośliny sadzi się co 15-30 cm.
Ze względu na silne zagęszczanie się roślin w systemie rzędowo-pasowym i zagonowym plantacja tak prowadzona nie powinna być utrzymywana dłużej niż przez dwie pełnie owocowania. W produkcji truskawek metodą integrowaną należy unikać zbytniego zagęszczenia roślin, gdyż sprzyja to rozwojowi chorób i szkodników. Wskazana jest taka rozstawa, aby owocujące rośliny tylko lekko stykały się ze sobą.
V. OCHRONA PRZED CHOROBAMI
1. Wykaz najważniejszych chorób truskawki i ich charakterystyka
Rośliny truskawki atakowane są przez takie patogeny, jak grzyby, wirusy i fitoplazmy, powodujące różne choroby zarówno części nadziemnej, jak i systemu korzeniowego. Do najgroźniejszych patogenów truskawki należą grzyby: Botrytis cinerea (powodujący szarą pleśń), Sphaerotheca macularis (mączniak prawdziwy truskawki), Mycosphaerella fragariae (biała plamistość liści), Diplocarpon earliana (czerwona plamistość liści), Verticillium dahliae (werticilioza), Colletotrichum spp. (antraknoza) Phytophthora cactorum (skórzasta zgnilizna owoców i zgnilizna korony truskawki) i Phytophthora fragariae var. fragariae (czerwona zgnilizna korzeni truskawki). Wszystkie patogeny wpływają negatywnie na wzrost i owocowanie roślin, jednak szczególnie groźne są trzy ostatnie, które u odmian wrażliwych powodują zamieranie całych roślin.
Szara pleśń. Grzyb poraża przede wszystkim owoce i kwiaty. Porażone kwiaty brązowieją i zasychają, a na owocach pojawiają się gnilne plamy. W miejscu porażenia rozwija się szary, pylący nalot zarodników konidialnych. Rozwojowi choroby sprzyja wilgotna i ciepła pogoda.
Biała plamistość liści truskawki. Objawy pojawiają się początkowo w postaci drobnych, brązowych plamek, które w miarę powiększania się stają się szarobiałe, otoczone czerwonobrunatną obwódką. Występują głównie na liściach i działkach kielicha, które przy silnym porażeniu zasychają. Niekiedy, szczególnie pod osłonami, objawy mogą wystąpić na owocach (suche, drobne plamy wokół porażonych nasion).
Czerwona plamistość liści truskawki. Objawy występują przede wszystkim na liściach i działkach kielicha w postaci licznych drobnych, brunatnobrązowych plam. Pierwsze objawy występują na starszych liściach. Porażane liście żółkną, czerwienieją i szybko zasychają.
Mączniak prawdziwy truskawki. Biały, mączysty nalot występuje najsilniej na dolnej stronie liści, które charakterystycznie zwijają się łódkowato do góry. Nalot grzybni i zarodników konidialnych może pokrywać także inne, naziemne organy rośliny. Na silnie porażonych liściach powstają rozległe nekrozy, niekiedy czerwonobrązowe plamy dobrze widoczne na górnej stronie liścia. W szczególnie dużym nasileniu mączniak występuje w uprawach pod osłonami oraz na sadzonkach na plantacjach matecznych.
Werticilioza truskawki. Objawy występują najczęściej na jednorocznych roślinach. Początkowo więdną i zamierają najstarsze, zewnętrzne liście, a następnie całe rośliny. Masowe zamieranie roślin obserwowane jest zwykle po posadzeniu podatnej odmiany truskawki na silnie skażonym polu (stanowiska po uprawach warzyw, ziemniakach, truskawkach). Grzyb poraża korzenie, z których przerasta do korony i ogonków liściowych powodując suchą, dobrze widoczną nekrozę ich podstawy.
Zgnilizna korony truskawki i skórzasta zgnilizna owoców. Jesienią na przekroju korony porażonej sadzonki widoczna jest sucha, skorkowaciała zgnilizna, która w okresie wzrostu roślin szybko rozwija się i staje się brązowobrunatna, wyraźnie paskowana. Rośliny rozwijające się z porażonych sadzonek gwałtownie więdną i zamierają, najczęściej w okresie kwitnienia. W uprawach pod osłonami grzyb z chorych sadzonek szybko rozprzestrzenia się i poraża sąsiednie rośliny. Na polach, na których występuje patogen dochodzi często w okresach obfitych opadów do porażenia owoców, w różnym stadium ich rozwoju. Miąższ porażonych truskawek staje się brązowy, suchy, o gorzkim smaku i bardzo nieprzyjemnym zapachu. Porażone owoce zasychają i pozostają na szypułkach.
Antraknoza truskawki. Grzyby porażają wszystkie naziemne organy truskawki. Duże nasilenie choroby obserwowane jest w upalnych i wilgotnych latach. W wyniku porażenia
17
Metodyka: Integrowana Produkcja truskawek marzec 2005 r.
rozwijają się suche, ciemnobrązowe nekrozy, na których (w wilgotnych warunkach) widoczne są jasnoróżowe skupienia zarodników konidialnych. Porażenie korony truskawki, na której rozwija się sucha, jasnobrązowa zgnilizna, powoduje gwałtowne zamieranie roślin.
Czerwona zgnilizna korzeni truskawki. Jest to choroba kwarantannowa w przypadku stwierdzenia na materiale rozmnożeniowym roślin z rodzaju Fragaria. W tym przypadku należy zgłosić fakt jej występowania do Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w celu potwierdzenia, względnie wykluczenia obecności patogena. Grzyb poraża młode korzenie, powodując zahamowanie wzrostu roślin. W wyniku porażenia zamiera wierzchołkowa część korzeni, a na przekroju widoczne jest wyraźne, czerwonokarminowe przebarwienie walca osiowego na tle jasnej tkanki korowej. Zamieranie wierzchołków drobnych korzeni włośnikowych i bocznych powoduje, że korzenie pierwotne przybierają wygląd tzw. szczurzych ogonków. Choroba jest szczególnie groźna, gdyż może spowodować zniszczenie nawet całej plantacji.
2. Progi zagrożenia oraz sposoby i terminy prowadzenia lustracji
Szara pleśń. Zabiegi chemiczne należy wykonywać corocznie w okresie kwitnienia roślin. Liczbę opryskiwań należy uzależnić od podatności odmiany i warunków atmosferycznych.
Biała plamistość liści truskawki. Lustrację plantacji prowadzić od posadzenia roślin, jesienią lub wczesną wiosną, następnie powtarzać w okresie kwitnienia i po zbiorach. Na plantacjach odmian wrażliwych bardzo ważne są zabiegi jesienią po posadzeniu roślin lub wczesną wiosną, jeśli na nowo założonych plantacjach widoczne są nawet nieznaczne objawy porażenia (poniżej 1% porażonych liści). Na plantacjach owocujących zabieg przed kwitnieniem konieczny jest szczególnie w sezonach o chłodnej i wilgotnej pogodzie, przy porażeniu większym niż 5%. Zwalczanie konieczne tylko na plantacjach, na których występują objawy choroby.
Mączniak prawdziwy truskawki. Lustrację plantacji przeprowadzać od wczesnej wiosny, następnie powtarzać w okresie kwitnienia i po zbiorach. Opryskiwać w pełni i pod koniec kwitnienia po pojawieniu się pierwszych objawów mączniaka. Występowaniu choroby sprzyjają lata suche i upalne. Choroba jest szczególnie groźna dla sadzonek, młodych roślin i upraw pod osłonami. Liczbę zabiegów należy uzależnić od zagrożenia chorobowego.
Skórzasta zgnilizna owoców. Lustrację plantacji przeprowadzać w okresie zbiorów owoców, szczególnie kilka dni po obfitych opadach, w celu stwierdzenia, czy choroba występuje.
3. Sposoby zapobiegania chorobom:
– zdrowe, wolne od patogenów sadzonki truskawki,
– prawidłowa agrotechnika (właściwe nawożenie, odpowiedni dobór stanowiska, właściwy przedplon, sposób prowadzenia plantacji, ściółkowanie),
– izolacja przestrzenna dla plantacji nowo zakładanych,
– wygrabianie i usuwanie porażonych liści,
– prawidłowa ochrona chemiczna (dobór fungicydów i terminów zabiegów, właściwa technika ochrony).
4. Niech
Produkt dnia
Roundup 360 PLUS 5L
Roundup 360 PLUS 5L
110,00 zł
szt.
Roundup 360 Plus 20L
Roundup 360 Plus 20L
357,00 zł
szt.
Yara Mila Complex 25kg
Yara Mila Complex 25kg
79,50 zł
szt.
do góry
Pokaż pełną wersję strony
Click Shop | Hosting home.pl